Το καλό λίπος που «καίει» τις θερμίδες όταν κάνει κρύο

Toυς ψυχρούς μήνες του χειμώνα, το μόνο που θέλουμε είναι να σκεπαστούμε με μια κουβέρτα και να φάμε κάποιο σνακ. Ωστόσο, το κρύο ενδέχεται να είναι το «κλειδί» για την απώλεια βάρους και γενικότερα για την καλύτερη υγεία μας. Ο λόγος πίσω από αυτό βρίσκεται σε έναν ιδιαίτερο τύπο λίπους, το λεγόμενο καφέ λίπος. Σε […]

The post Το καλό λίπος που «καίει» τις θερμίδες όταν κάνει κρύο appeared first on iEidiseis.

Toυς ψυχρούς μήνες του χειμώνα, το μόνο που θέλουμε είναι να σκεπαστούμε με μια κουβέρτα και να φάμε κάποιο σνακ. Ωστόσο, το κρύο ενδέχεται να είναι το «κλειδί» για την απώλεια βάρους και γενικότερα για την καλύτερη υγεία μας.

Ο λόγος πίσω από αυτό βρίσκεται σε έναν ιδιαίτερο τύπο λίπους, το λεγόμενο καφέ λίπος. Σε αντίθεση με το λευκό λίπος, που αποθηκεύει ενέργεια και συσσωρεύεται σε κοιλιά, γοφούς και μηρούς, το καφέ λίπος καίει θερμίδες για να παράγει θερμότητα όταν κρυώνουμε.

Γι’ αυτό και πολλοί επιστήμονες ελπίζουν πως, αν μπορέσουμε να το «ενεργοποιήσουμε» σωστά, ίσως συμβάλλει στη μάχη κατά της παχυσαρκίας και του διαβήτη τύπου 2.

Τι είναι το καφέ λίπος

Όταν γεννιόμαστε, έχουμε αρκετή ποσότητα καφέ λίπους που λειτουργεί σαν «εσωτερική σόμπα». Τα μωρά δεν έχουν αρκετό μυϊκό ιστό για να παράγουν θερμότητα με ρίγη, γι’ αυτό στηρίζονται στο καφέ λίπος για να μετατρέπουν σάκχαρα και λίπη σε θερμότητα.

Τα κύτταρα του καφέ λίπους έχουν πάρα πολλά μιτοχόνδρια. Σε αυτά  τα «εργοστάσια» παραγωγής ενέργειας του κυττάρου υπάρχει μια ειδική πρωτεΐνη, η UCP1 (θερμογενίνη), η οποία επιτρέπει να μετατρέπονται οι θερμίδες απευθείας σε θερμότητα και όχι σε «χρήσιμη» ενέργεια (ATP) όπως στα άλλα κύτταρα.

Όπως εξηγεί στο BBC ο Michael Symonds, καθηγητής αναπτυξιακής φυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ, όταν διεγείρεται, το καφέ λίπος μπορεί να παράξει μέχρι και 300 φορές περισσότερη θερμότητα ανά μονάδα μάζας από οποιονδήποτε άλλο ιστό στο σώμα.

Τα περισσότερα από όσα γνωρίζουμε για το καφέ λίπος προέρχονται από μελέτες σε μικρά θηλαστικά, όπως ποντίκια και αρουραίους, που διαθέτουν μεγάλες ποσότητες καφέ λίπους ώστε να αντέχουν το κρύο και να επιβιώνουν τον χειμώνα. Δεκαετίες έρευνας έχουν δείξει ότι, στα ποντίκια, το καφέ λίπος «ρουφάει» σάκχαρα και λιπαρά από το αίμα, προστατεύοντάς τα από παχυσαρκία και μεταβολικά νοσήματα, όπως ο διαβήτης και τα καρδιαγγειακά.

Ένα νέο πεδίο μελέτης

Στους ενήλικες ανθρώπους, η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη. Επειδή έχουμε μάθει να ζεσταινόμαστε με ρούχα, θέρμανση και παπλώματα, για χρόνια θεωρούσαμε ότι το καφέ λίπος σχεδόν εξαφανίζεται μετά την εφηβεία, αφήνοντας μόνο το λευκό λίπος που γνωρίζουμε όλοι. Έτσι, επικράτησε η άποψη ότι δεν παίζει κάποιον ουσιαστικό ρόλο στην υγεία των ενηλίκων.

Αυτό άλλαξε το 2009, όταν ερευνητές στη Φινλανδία και τη Σουηδία έδειξαν ότι οι ενήλικες διατηρούν μικρές ποσότητες καφέ λίπους και ότι, σε θερμοκρασίες κάτω από περίπου 16°C, αυτό ενεργοποιείται και αρχίζει να απορροφά γλυκόζη και λιπαρά από το αίμα.

Παράλληλα, παρατήρησαν ότι τα πιο αδύνατα άτομα είχαν συνήθως περισσότερες αποθήκες καφέ λίπους, ενώ τα παχύσαρκα λιγότερες. Όσοι είχαν περισσότερο καφέ λίπος, εμφάνιζαν υψηλότερο μεταβολικό ρυθμό στο κρύο. Όλα αυτά οδήγησαν στην ιδέα ότι το καφέ λίπος θα μπορούσε να αποτελέσει στόχο για θεραπείες κατά της παχυσαρκίας.

Μπορεί το καφέ λίπος να οδηγήσει σε απώλεια βάρους;

Παρότι τα παραπάνω ευρήματα είναι ενθαρρυντικά, δεν είναι σαφές αν το καφέ λίπος από μόνο του αρκεί για ουσιαστική απώλεια βάρους. Το ανθρώπινο σώμα είναι μεγάλο και, συνήθως, διαθέτει πολύ μικρή ποσότητα καφέ λίπους από περίπου 0,02 μέχρι 300 γραμμάρια, λιγότερο από 0,5% του σωματικού βάρους.

Το λευκό λίπος μπορεί να αυξάνεται σχεδόν χωρίς όριο (υπάρχουν άνθρωποι με πάνω από 100 κιλά λευκού λίπους), ενώ το καφέ λίπος είναι πάντα περιορισμένο. Γι’ αυτό, είναι μάλλον απίθανο το καφέ λίπος να «κάψει» τόσο πολύ λευκό λίπος ώστε να αδυνατίσουμε θεαματικά.

Αντίθετα, είναι πιθανό να βελτιώνει την υγεία με άλλους τρόπους, ενισχύοντας τη μεταβολική υγεία, δηλαδή την ικανότητα του οργανισμού να επεξεργάζεται και να αξιοποιεί αποτελεσματικά την ενέργεια από την τροφή. Το καφέ λίπος θα μπορούσε είτε να απορροφά άμεσα τη γλυκόζη από την κυκλοφορία του αίματος είτε να εκκρίνει ορμόνες που ρυθμίζουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη σε άλλους ιστούς.

Πώς ενεργοποιείται το καφέ λίπος

Ο πιο άμεσος φυσικός τρόπος είναι η έκθεση στο κρύο, όπως ένα παγωμένο ντους, ένα χειμερινό μπάνιο στη θάλασα ή η κρυοθεραπεία. Όλα αυτά προκαλούν ένα «σοκ» στο σώμα, το οποίο ενεργοποιεί την αντίδραση «μάχης ή φυγής. Σε αυτή τη διαδικασία απελευθερώνεται νοραδρεναλίνη, η οποία δεσμεύεται από τα κύτταρα του καφέ λίπους και τα ενεργοποιεί.

Με βάση έρευνα που έγινε σε σκανδιναβικές χώρες, μόλις λίγα λεπτά έκθεσης σε παγωμένες θερμοκρασίες, δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα, ήταν αρκετά για να ενεργοποιηθεί το καφέ λίπος, να βελτιωθεί η ευαισθησία στην ινσουλίνη και να μειωθεί το στρες.

Βέβαια, είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι όσοι βουτούν συχνά σε παγωμένα νερά είναι γενικά πιο δραστήριοι ή γυμνάζονται περισσότερο, κάτι που θα μπορούσε να εξηγεί τη βελτιωμένη υγεία τους.

Πώς μπορεί να αυξηθεί το καφέ λίπος

Πέρα από το πολύ έντονο κρύο, φαίνεται πως και η ήπια, αλλά σταθερή έκθεση σε χαμηλότερες θερμοκρασίες μπορεί να αυξήσει το καφέ λίπος. Σε μια μελέτη του 2014, πέντε υγιείς άνδρες κοιμούνταν για έναν μήνα σε δωμάτιο στους 19°C, φορώντας μόνο λεπτές πιτζάμες και σεντόνια. Στο τέλος του μήνα, η ποσότητα καφέ λίπους τους είχε αυξηθεί κατά περίπου 42% και είχε βελτιωθεί η ευαισθησία τους στην ινσουλίνη. Όταν όμως η θερμοκρασία ανέβηκε στους 24°C, το καφέ λίπος μειώθηκε.

Το 2013, ερευνητές στην Ολλανδία υπέβαλαν 17 υγιείς ενήλικες σε θερμοκρασίες 15–16°C για έξι ώρες την ημέρα. Μόλις 10 ημέρες ήταν αρκετές για να αυξηθεί η δραστηριότητα του καφέ λίπους και να μειωθεί το ρίγος, ενώ οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι στο τέλος ανέχονταν καλύτερα το κρύο.

Γίνονται επίσης πειράματα με «κρύα γιλέκα», μέσα στα οποία κυκλοφορεί κρύο νερό. Στόχος δεν είναι να τρέμει κανείς, αλλά να φτάσει λίγο πριν το σημείο που θα εμφανιστούν ρίγη και μετά να ανεβαίνει ελαφρά η θερμοκρασία του γιλέκου. Κάτι αντίστοιχο ίσως μπορεί να επιτευχθεί και με πιο απλές πρακτικές, όπως χαμήλωμα της θέρμανσης ή σύντομα κρύα ντους.

Μια έρευνα έδειξε ότι η διαβίωση σε χώρο θερμαινόμενο στους 14–15°C αύξησε την ευαισθησία στην ινσουλίνη σε οκτώ ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, ενώ μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη στην Ολλανδία διαπίστωσε ότι όσοι έκαναν καθημερινά κρύο ντους είχαν λιγότερες ημέρες ασθένειας στη δουλειά – με μόλις 30 δευτερόλεπτα κάτω από παγωμένο νερό να αρκούν για όφελος.

Υπάρχει διατροφή που αυξάνει το καφέ λίπος;

Εκτός από το κρύο, έχουν εξεταστεί και ορισμένοι διατροφικοί παράγοντες. Η καφεΐνη έχει βρεθεί σε ορισμένες μελέτες ότι μπορεί να διεγείρει το καφέ λίπος και να αυξήσει την καύση γλυκόζης.

Άλλοι επιστήμονες, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι για να υπάρξει όφελος θα έπρεπε να καταναλώνονται έως και 100 φλιτζάνια καφέ την ημέρα, κάτι προφανώς μη ρεαλιστικό.

Η καψαϊκίνη, η ουσία που δίνει στις πιπεριές τσίλι την καυτερή τους γεύση, έχει αποδειχθεί ότι ενεργοποιεί το καφέ λίπος στα ποντίκια και υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να το κάνει και στους ανθρώπους. Σε μία μελέτη, 10 άνδρες έπαιρναν καθημερινά χάπια καψαϊκίνης για έξι εβδομάδες. Στο τέλος, παρουσίασαν μεγαλύτερη ενεργοποίηση του καφέ λίπους όταν εκτέθηκαν στο κρύο σε σχέση με την αρχή της δοκιμής.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για εμάς;

Αν αναζητά κανείς έναν αποδεδειγμένο τρόπο για να βελτιώσει την υγεία του, υπάρχουν πιθανότατα πιο αποτελεσματικές επιλογές από το να χαμηλώσει τον θερμοστάτη στο σπίτι.

Η υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή, σε συνδυασμό με την τακτική άσκηση, τη διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους και τους τακτικούς ελέγχους σε χοληστερόλη και αρτηριακή πίεση, είναι σίγουρα ένας πιο αποτελεσματικός τρόπος για να είμαστε υγιείς.

The post Το καλό λίπος που «καίει» τις θερμίδες όταν κάνει κρύο appeared first on iEidiseis.