Αεργα χέρια
Καταστατική αρχή του λαϊκού πολιτισμού ήταν -και είναι- η δημιουργία χρηστικών αντικειμένων. Που θα διευκολύνουν τον άνθρωπο στην καθημερινότητά του. Στη δουλειά του, στο ντύσιμο, στην ψυχαγωγία. Σε όλα. Κι έτσι φτιάχνει σταμνιά, γκλίτσες, υφαντά, παπούτσια. Ολα χειροτεχνήματα. Και τα υλικά παρμένα από τη φύση, ανάλογα με την περιοχή. Και μετά τα στολίζει, τα κάνει τέχνη, να ευφραίνεται το μάτι, να χορταίνουν οι άλλες αισθήσεις και να ομορφαίνει ο χώρος.
Διά χειρός… διαβάζουμε στις αγιογραφίες. Το θαυματουργό χέρι, που γίνεται προέκταση του μυαλού και της ψυχής. Ενα χέρι πανταχού παρόν. Στο χωράφι, στο εργαστήρι, στο σπίτι και στην κουζίνα, στην ανατροφή των παιδιών, στη φροντίδα των γονιών.
«Κοιτάζει τα χέρια της σαν να τα βλέπει για πρώτη φορά», γράφει ο Μιχάλης Γκανάς. Και συνεχίζει: «Ξένα της φαίνονται, κάθονται άνεργα πάνω στη μαύρη ποδιά της, σαν προσφυγάκια». Συνήθως, τα χέρια της γυναίκας άρχισαν να γίνονται άνεργα τις τελευταίες δεκαετίες. Αλλαξαν οι κοινωνίες. Παλιότερα, τα χέρια ήταν αεικίνητα, σταματούσαν όταν δεν είχαν ζωή.
Ξαναδιάβασα τον Γκανά και θυμήθηκα την πινακοθήκη αυτών των χεριών που αναγκάστηκαν να στέκουν άνεργα. Κι άρχισα να παρατηρώ τα χέρια των ανθρώπων. Στις καφετέριες, στον δρόμο, στους καναπέδες. Παντού. Χέρια κάθε είδους. Ροζιασμένα. Χέρια που επισκέπτονται συχνά τα «νυχάδικα» για περιποίηση. Χέρια άψογα, αλλά και ταλαιπωρημένα. Αλλά και χέρια που νιώθουν την ανάγκη να πιάσουν το νήμα που τα δένει με την ψυχή και το μυαλό. Σαν αυτούς/ές που πλέκουν κουβαλώντας στην τσάντα τις βελόνες.
Ως πεζοπόρος στις πόλεις βλέπω και χέρια άβολα. Που μένουν άεργα. Από επιλογή. Γέμισαν οι πόλεις με ντελιβεράδικα καφέ. Ακόμη κι όταν υπάρχει ο χρόνος, πολλοί/ές δεν μπαίνουν στην κουζίνα. Την αντιμετωπίζουν ως ένα άβατο, ως μια βιτρίνα, κάτι αντίστοιχο με τα κλειδωμένα σαλόνια τις δεκαετίες του 1970 και του 1980.
Το ίδιο συμβαίνει και με το μαγειρευτό φαγητό. Η επιστροφή στο μαγειρεμένο μένει μετέωρη. Γέμισαν οι πόλεις με ντελίβερι. Και αν στις μεγάλες πόλεις υπάρχει λόγος που αυξάνεται το φαγητό σε πακέτο, στις μικρές πόλεις το μάτι γίνεται πιο καθαρό. Κάτι άλλο συμβαίνει. Που σχετίζεται με όσα άλλαξαν. Που αποτυπώνει την αποξένωση από το σώμα και το σπίτι μας.
Χέρια άεργα. Χάθηκε η θέση των χεριών στη ζωή του ανθρώπου. Η κουζίνα δεν είναι, ολοένα και πιο συχνά, εργαστήρι συναισθημάτων και οικογενειακών σχέσεων. Δεν είναι χώρος όπου ζυμώνονται οι δεσμοί, ακόμη και μέσα από τις αντιθέσεις. Η οικογενειακή ενότητα είναι εύθραυστη κι αυτό φαίνεται στις δυσκολίες.
Η εποχή μας έβγαλε στην αεργία τα χέρια μας. Ολα πουλιούνται σε πακέτα, τυλιγμένα με κορδέλες και χρώματα. Πλην άοσμα. Τα χέρια άεργα κι εμείς αμήχανοι απλώς αγοράζουμε υπηρεσίες.
