Ενας αιώνας ζωής

Με αφορμή τα γενέθλια του σερ Ντέιβιντ Ατένμπορο (γιορτάστηκαν στις 7 Μαΐου 2026), του ανθρώπου που ανέλαβε να ξανασυστήσει τη σχέση μας με τη φύση γνωρίζοντάς μας τον τρόπο που λειτουργεί, αποφάσισα να ξαναδώ το τελευταίο ντοκιμαντέρ που γύρισε με αφορμή -και για- τον εορτασμό της Δεκαετίας της Επιστήμης των Ωκεανών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, «Ocean». Μπορεί κανείς να το δει στις πλατφόρμες των National Geographic, Disney+ και Hulu.

«Οταν ήμουν μικρός πίστευα, όπως όλοι, ότι η γαλάζια βαθιά θάλασσα είναι αχανής και άδεια και ότι ο άνθρωπος θα έπρεπε να την τιθασεύσει. Τώρα που κλείνω σχεδόν έναν αιώνα ζωής ξέρω ότι στους ωκεανούς πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας. Γιατί η ζωή ξεκίνησε από τους ωκεανούς. Σε αυτόν τον μαγικό, άγνωστο ακόμα για εμάς, κόσμο όλη η ζωή είναι σε αλληλοσύνδεση σε σημείο που δεν μπορούσαμε ποτέ μέχρι τώρα να φανταστούμε. Οπως δεν μπορούμε να φανταστούμε τι συμβαίνει στις μέρες μας στον βυθό των ωκεανών, κάτω από τα τεράστια κύματα».

Με αυτά τα λόγια προλογίζει το ντοκιμαντέρ που είναι εξαιρετικό τόσο σε πληροφορία αλλά και ως πιστοποίηση απτή των όσων συμβαίνουν στον βυθό των ωκεανών μα και των θαλασσών. Εξορύξεις για υδρογονάνθρακες, εξορύξεις βαθέων υδάτων (deep sea mining) για πολύτιμα μέταλλα, υπεραλίευση και υπερεκμετάλλευση έχουν μετατρέψει τους βυθούς σε ερήμους – ομολογώ ότι στο συγκεκριμένο σημείο έστρεψα το βλέμμα μου αλλού, δεν άντεχα να δω την πραγματικότητα. Ενός αγαθού που ανήκει αν το καλοσκεφτεί κανείς στην ανθρωπότητα και όχι σε εταιρείες.

Και η ανθρωπότητα αναπνέει, τρέφεται (περίπου 3 δισ. άνθρωποι βασίζονται στους ωκεανούς ως την κύρια πηγή ζωικής πρωτεΐνης) και ανθεί μέσα από όσα προσφέρουν οι θάλασσες και οι ωκεανοί, που εκτός από τροφείς μας είναι από τους μεγαλύτερους «απορροφητήρες» διοξειδίου του άνθρακα, καθώς απορροφούν περίπου το 25 με 30% των ανθρωπογενών εκπομπών που απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα.

Και όμως σήμερα μόλις το 0,9% της ανοιχτής θάλασσας υπάγεται σε πλήρες ή υψηλό καθεστώς προστασίας. Ετσι η Δεκαετία της Επιστήμης των Ωκεανών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη 2021-2030 (Decade of Ocean Sciences for Sustainable Development) που διακήρυξαν τα Ηνωμένα Εθνη και καταληκτικά η Παγκόσμια Συνθήκη για τους Ωκεανούς, η ιστορική συμφωνία του ΟΗΕ, που εγκρίθηκε τον Μάρτιο του 2023 -οι κυβερνήσεις εξήντα και πλέον κρατών την υποστήριξαν- μετά από δεκαετίες αγώνων πολλών φορέων με σκοπό την προστασία της ανοιχτής θάλασσας, είναι ένα ενθαρρυντικό βήμα που έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία θαλάσσιων καταφυγίων και την προστασία του 30% των ωκεανών κι αυτό θα πρέπει να έχει επιτευχθεί έως το 2030.

«Αν σώσουμε τις θάλασσές μας, θα σώσουμε τον κόσμο μας»: η προτροπή-ευχή του σερ Ντέιβιντ Ατένμπορο δίνει το στίγμα πορείας.